RozemarijnOnline




Gastenboek van RozemarijnOnline






















Gastenboek literaire website RozemarijnOnline

Vraag en antwoord

home           gastenboek




Onderwerp: Gedicht Slauerhoff
(26 mei 2017)


Goedenavond Rozemarijn,

Het gedicht de 'Japansche danseres' van Slauerhoff sprak mij erg aan vanwege de geschiedenis van Japan en hoe de samurai-vechters hun leven inzetten voor hun land!

Tijdens het lezen ben ik tegen een aantal moeilijke zinnen opgelopen waar ik graag de betekenis van zou willen weten. Zou u mij willen helpen?

Ik hoop dat u mij zou kunnen helpen en ik hoor graag van u!

Met vriendelijke groet,

Sophie.





Antwoord    (29 mei 2017)


Dag Sophie,

De titel van Slauerhoffs gedicht, 'Japansche danseres', geeft duidelijk het onderwerp van het hele gedicht aan: het gedicht gaat over een 'Japanse danseres'.

In dit gedicht 'Japansche danseres' beschrijft Slauerhoff (1898-1936) een vrouw die een dans uitvoert, van net voor zij gaat dansen tot het laatste gebaar dat zij maakt. De danseres draagt een wijd gewaad, zij is tenger, slank, met een smal gezicht en haar haar zit in een grote wrong - wat het beeld oproept van een traditioneel geklede Japanse vrouw.

Voordat zij gaat dansen lijkt zij hulpeloos, en haar gezicht lijkt nog maar net 'ontwaakt', alsof zij pas bij het dansen helemaal wakker wordt. Als de muziek gaat klinken aarzelt zij nog even, rilt, en bevrijdt zich dan. Zij danst als een soort samurai-krijger, alsof zij een leger ('heir') van boze geesten tegenhoudt. Haar 'dans' (str. 3) lijkt op een vulkaan ('Foedsji' verwijst naar de vulkaan Fuji) en het kwaad wordt, door haar dans, machteloos.

Als de heftige muziek verstomt en enkel de fluiten nog klinken, en het applaus ('de luide bijval') de stilte doorbreekt (str. 4), dan wordt zij weer het tengere meisje. Zij heft enkel nog haar armen omhoog en buigt haar hoofd, alsof zij om vergeving vraagt.


Het gedicht bestaat uit vijf kwatrijnen, die elk een strak rijmschema volgen (gekruist rijm: abab). Opvallend is, dat èlke regel eindigt met een komma (dus steeds enjambementen) - enkel aan het eind van de strofe staat een punt. En de een na laatste strofe eindigt zelfs met een komma. Deze vele komma's dwingen je voortdurend om door te lezen, zonder te stoppen, zonder stokken, om steeds met je ogen door te draaien naar de volgende regel of de volgende strofe - waardoor de beweging van een dans bijna wordt opgeroepen door de vorm van het gedicht.

(Alleen in strofe 2 staat een streepje - gevolgd door 'een ruk': dus daar stokt zowel de dans als het gedicht even).


Het gedicht is heel beschrijvend en eenduidig. De titel is 'Japanse danseres' en het hele gedicht gaat over een danseres die danst. Slauerhoff vergelijkt haar dans met strijd en met samurai-vechters. Er is eigenlijk maar één regel die vragen bij mij oproept. En dat is de laatste regel: 'En boog het hoofd, als om vergeving smekend'.

Waarom smeekt de danseres aan het einde van haar dans om vergeving? En wie vraagt zij om vergeving?

Deze regel verandert de sfeer, de emotie van het gedicht, geeft het meer lading, maakt het persoonlijk. Een dans kan afstandelijk zijn, een verhaal vertellen op het podium; maar vergeving vraag je altijd aan een ander.

Het is moeilijk uit het gedicht op te maken waarom zij om vergeving lijkt te vragen en aan wie. Als het gedicht zelf en de titel weinig aanknopingspunten geven om een zin te begrijpen, is het soms mogelijk dat er in het leven van de dichter een aanleiding zit waarom hij iets opgeschreven heeft (hoewel het vaak onzeker of moeilijk te bewijzen is, of iets autobiografisch is).

Drie mogelijke interpretaties om de laatste regel een sluitende betekenis proberen te geven.


(1) Gedicht verwijst naar biografie? Eerst toch kijken naar de biografie om te proberen de betekenis van de laatste regel beter te begrijpen.

Slauerhoff heeft zijn hele (korte) leven veel gereisd. In de jaren 1925-1927 reisde hij tussen Java, China en Japan. Het zou dus heel goed kunnen dat hij in Japan daadwerkelijk zo'n dans heeft gezien en beschreven. Ik kan echter niet achterhalen wanneer hij dit gedicht schreef. De vroegste druk die ik ervan heb kunnen vinden, is in de bundel Al dwalend (1947), een postume uitgave van ongebundelde gedichten.

Het zou interessant zijn om te weten, want in 1930 trouwde hij met Darja, en zij was danseres. Zij kregen een doodgeboren kind, een groot drama voor hen beiden, en zij scheidden enkele jaren later. Hij zou in deze poëtische danseres aspecten van Darja hebben kunnen verwerkt. Het is ook opmerkelijk dat hij het gedicht bij leven nooit in een bundel heeft opgenomen - als het over Darja gaat, zou dat dat kunnen verklaren, de inhoud zou dan te persoonlijk zijn. Het zou dan Darja zijn die hem, nadat er veel tussen hen is voorgevallen, om vergeving vraagt.

Maar aangezien de beschrijving van de dansende vrouw (met dat gewaad en een haarwrong) Japans aandoet, lijkt het toch aannemelijker dat hij het al in de periode 1925-1927 schreef.


(2) Dans beeldt een strijd uit? Wellicht dat er toch binnen het gedicht nog aanknopingspunten zitten. Waarom lijkt de danseres om vergeving te vragen? Dat doe je, als je iets verkeerds hebt gedaan, iets hebt nagelaten, hebt gefaald, of een ander iets aan hebt gedaan: als je schuldig voelt, vraag je een ander om vergeving.

En aan wie vraagt zij vergeving? Er lijkt geen andere danser te zijn. Het lijkt ook onwaarschijnlijk dat zij aan Slauerhoff vergeving vraagt - uit niets blijkt dat zij elkaar kennen.

De dans doet Slauerhoff denken aan een strijd. Zij danst 'als een samurai', de muziek 'gilt' en 'bonst'; dus wellicht beeldt zij met haar dans een strijd uit. Tijdens haar dans is het 'kwaad' machteloos. Maar waarom zij aan het einde om vergeving 'smeekt', wordt hiermee niet duidelijk.


(3) Dans heeft religieuze betekenis? Er is één detail waar je nogal makkelijk overheen leest. In de 4e strofe vermeldt Slauerhoff dat de dans plaatsvindt in een tempel (met het prachtige beeld dat de nacht zich over de tempel 'kromt').

De dans speelt zich dus niet af in een theater of op een plein, maar in een tempel. Dat geeft een religieuze lading aan de dans. In de slotstrofe zou de danseres dan vergeving kunnen vragen aan een god / (natuur)goden / natuurgeesten / voorouders - wellicht omdat zij er niet in is geslaagd de boze geesten uit strofe 3 voorgoed tegen te houden?

Met haar dans houdt zij een leger van boze geesten tegen en is het kwaad machteloos. Als haar dans ten einde komt, kan het kwaad wellicht op volle legersterkte terugkeren.

Zij houdt in de laatste regel haar hoofd gebogen, maar heft haar armen omhoog; hierin zou je een religieus gebaar kunnen lezen (armen ten hemel heffen). Dit lijkt mij de meest sluitende interpretatie die mogelijk is.


Een voorbehoud bij deze mogelijke uitleg, is het feit dat wij als lezer naar de danseres kijken door de ogen van de dichter. Slauerhoff interpreteert haar dans als een 'strijd', het is zijn opvatting dat de danseres 'boze geesten' tegenhoudt, dat de dans 'het kwaad' machteloos maakt, hij krijgt de indruk dat de danseres om vergeving vraagt. Er staat nergens dat een Japanner aan hem uitlegt wat de dans betekent, hij vat de beweging van de dans zelf zo op. Het is dus onzeker of het laatste gebaar van de dans ook werkelijk een vraag om vergiffenis betekende - het schijnt Slauerhoff toe dat zij het hoofd buigt 'alsof' zij om vergeving smeekt.

Wellicht weerspiegelt de uitleg van de dans in het gedicht daarom Slauerhoffs eigen innerlijk. Ziet hij er het bevechten van geesten in (strofe 3), omdat hij zijn eigen innerlijke demonen te bevechten had en voelt hij zich schuldig (strofe 5) omdat hij daarin niet (voldoende) slaagt? Het zou een verklaring kunnen zijn, waarom hij het gedicht nooit uitgaf - de betekenis van de beelden is dan te persoonlijk en daardoor niet helder voor een lezer.


Mede doordat de datering van het gedicht onbekend is, de titel geen verdere aanwijzing geeft, en er in het gedicht verder geen aanknopingspunten zijn voor een nadere interpretatie van de betekenis van dit gedicht, is het niet meer te achterhalen wat Slauerhoff precies met de laatste regel bedoelde. Wellicht is het gedicht niets meer dan een mooie beschrijving van een belevenis tijdens een van zijn Japan-reizen, wellicht had de dans, en daarmee het gedicht, een religieuze lading, of wellicht weerspiegelt het het gedicht ook ervaringen of gevoelens uit zijn persoonlijke leven.


Ik hoop dat je zo verder komt met je gedichtenbespreking.

Met vriendelijke groet,

Rozemarijn.


Gedichten met een bespreking








Versanalyse en interpretatie


Home           Gastenboek