RozemarijnOnline




Gastenboek van RozemarijnOnline






















Gastenboek literaire website RozemarijnOnline

Vraag en antwoord

home           gastenboek




Onderwerp: Metrum bepalen
(12 maart 2018)


Dag Rozemarijn,

Robin en ik zijn twee studenten van de lerarenopleiding met als vak Nederlands. Wij zouden graag het metrum van het gedicht 'Spiegel' weten, maar het lukt niet... We kunnen niet goed bepalen of het over een jambe, trochee, anapest gaat.

Kunt u ons misschien helpen? Alvast duizendmaal dank!

Met vriendelijke groeten,

Sarah.

---

Spiegel


Iedere keer die spiegel
kijkt naar mij
staat er nog een vraag bij
op mijn gezicht.

Het is niet eerlijk!
Wie schrijft dat daar?
Wat moet ik daar nou mee?
Wat moet ik met nog een bericht
over oorlog, moordpartij of hinderlaag?

Dit is niet de wereld waarin mijn voeten
gelukkig zullen stappen.
Ik doe niet mee.

Die spiegel stuur ik naar allen
die zonodig moeten knallen
op al wat mooi en broos is.
Als ik dus mijn spiegel stuksla,
is het omdat ik de scherpe stukken makkelijker
naar jullie sturen kan.





Antwoord    (6 februari 2018)


Dag Sarah,

Het is heel begrijpelijk dat jullie geen vast metrum in het gedicht kunnen vaststellen, want dat zit er ook niet in. Het gaat hier om een vrij vers (een gedicht waarin geen gebruik wordt gemaakt van formele kenmerken zoals een vast rijmschema, vaste regellengte of vast metrum).

Je wordt al op dat spoor gezet, doordat er geen rijmschema in dit gedicht is vastgehouden (enkel her en der enkele rijmparen). Er is ook geen vaste regellengte. Dat wijst allebei al op een vrij vers.

Er zijn wel enkele zinnen waarin een metrum zit. Bijv.:
   wie schrijft dat daar (jambe)
   wat moet ik daar nou mee (jambe)
Maar in de daarop volgende regel, wordt hier alweer afgeweken:
   wat moet ik met nog een bericht (amfibrachus)
En er zijn ook regels, waar geheel geen regelmatige afwisseling van beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepen te ontdekken valt, die geheel willekeurig zijn (zoals in proza):
   iedere keer die spiegel (geen regelmaat: sterk-zwak-zwak-sterk-zwak-sterk-zwak)

Dus: er is geen regelmatige afwisseling, die in het gehele gedicht wordt volgehouden. Je kunt hier dus geen metrum vaststellen. Met de afwezigheid van een vast rijmschema en vaste regellengte, kun je hier dus zeker een vrij vers vaststellen.


Voor het contrast, kun je kijken naar een gedicht met een zeer duidelijk metrum - bijv. een gedicht van Jean Pierre Rawie, die bekend staat om zijn sterke toepassing van formele kenmerken. Het begin van zijn gedicht 'Sterfbed' (de klemtonen zijn onderstreept):

   Mijn vader sterft; als ik zijn hand vasthoud,
   voel ik de botten door zijn huid heen steken.
   Ik zoek naar woorden maar hij kan niet spreken
   en is bij elke ademtocht benauwd.

Je ziet hier zonder afwijking: zwak-sterk (onbeklemtoonde-beklemtoonde lettergreep: een twee een twee een twee), dus een jambe.
Bovendien zie je meteen een rijmschema (oud-eken-eken-auwd) en een vaste regellengte (allemaal 5 beklemtoonde lettergrepen: dus een vijf-jambische versregel).

Als je goed kijkt, zie je dat soms onbeklemtoonde lettergrepen op een beklemtoonde plek staan (zoals: 'ik', 'ik', 'door', 'maar', 'kan' en 'is'). Ik heb ze cursief gezet. Dit is een veel voorkomend verschijnsel bij vaste metrums. Maar je kunt zonder problemen doortellen in het metrum, en je komt bij de beklemtoonde lettergrepen steeds goed uit.


Hier zie je dus belangrijke verschillen tussen een gedicht met en zonder formele kenmerken (rijmschema, metrum, regellengte, enz). Het gedicht 'Spiegel' ontbreken andere formele kenmerken, en dat kan je al op het spoor zetten, dat het om een vrij vers gaat, en een metrum ook ontbreekt. Hoe je ook doortelt, de beklemtoonde lettergrepen vallen steeds op onverwachte plaatsen: er is door het gedicht heen geen vast aangehouden ritme in te ontdekken.

Veel succes met jullie lerarenopleding en veel poezie-plezier gewenst,

Met vriendelijke groet,

Rozemarijn.


•  Kenmerken poëzie
•  Metrum bepalen
•  Alle gedichten met een bespreking









Versanalyse en interpretatie


Home           Gastenboek