RozemarijnOnline




Versanalyse en interpretatie
-
korte bespreking gedicht






















Versanalyse en interpretatie
korte bespreking gedicht


Jan Eijkelboom - Overige bestemmingen
In: Verzamelde gedichten, 2012





Gastenboek. Onderwerp: Gedicht Jan Eijkelboom
(3 februari 2014)


Beste Rozemarijn,

Voor het vak Nederlands moet ik een gedicht analyseren. Nu heb ik een gedicht gekregen, dat mij eigenlijk niet aanspreekt en dat ik niet zo goed begrijp.

Het is het gedicht 'Overige bestemmingen' van Jan Eijkelboom (zie onderaan). Nu hoopte ik dat u mij zou kunnen vertellen waar dit gedicht precies over gaat en waar ik rekening mee moet houden tijdens mijn analyse.

Ook vroeg ik me af of in dit gedicht een rijmschema te vinden is, want ik zie wel enkele woorden die rijmen maar ik kan hier lastig een schema uit opmaken.

Hopelijk vraag ik niet teveel en kunt u mij binnenkort terug mailen!

Mvg, Amber.



'OVERIGE BESTEMMINGEN'
stond in graniet gehakt
boven de brievenbus
van 't oude postkantoor,
dat was van baksteen
en bekroond met torens
die eens een architect verzon
omdat een metselaar dat kon.

Nu hebben wij het PTT-gebouw
van parelgrijs beton
ontworpen door het Cemsto-hoofdkantoor,
en boven de metalen brievengleuf
is een rood plastic bandje vastgeplakt
waarin een ambtenaar met lettertang
dit tekstje heeft geperst:
OVERIGE BESTEMMING

Zo heeft een ieder toch zijn remming.


Jan Eijkelboom, Verzamelde gedichten (2012)




Antwoord     (5 februari 2014)


Dag Amber,

ik begrijp dat het gedicht je niet zo aanspreekt. Het spreekt mij ook helemaal niet aan. Maar misschien scheelt het om even heel precies naar de inhoud te kijken ('close reading' zoals dat heet), om in ieder geval duidelijk te krijgen waar het gedicht over gaat.

Wat allereerst opvalt, is dat de eerste en de een-na-laatste zin een afwijkende typografie hebben: de zinnen staan geheel in hoofdletters. Dat is niet toevallig zo, in beide gevallen gaat het om een citaat, een opschrift dat Eijkelboom heeft overgenomen. De zinnen wijken maar ietsjes van elkaar af, en staan daarmee, zowel inhoudelijk als wat betreft plek in het gedicht, recht tegenover elkaar. De vraag is hoe beide zinnen zich tot elkaar verhouden.



De aanduiding 'Overige bestemmingen' staat, volgens strofe 1, 'in graniet gehakt' boven de brievenbus van een oud postkantoor. Blijkbaar heeft dit postkantoor een brievenbus met een granieten steen erboven, waarin de woorden 'Overige bestemmingen' staan. In deze brievenbus moest dus de post bestemd voor buiten je eigen stad/streek of postcodegebied.

In de rest van de eerste strofe vertelt Eijkelboom iets over dat 'oude postkantoor': het was van baksteen en het had torens. Blijkbaar had een architect dat zo verzonnen omdat de metselaar in staat was om dat zo te bouwen.



In de 2e strofe zet Eijkelboom hier iets tegenover: 'nu' is er een 'PTT-gebouw' van 'beton'. Blijkbaar is het 'oude postkantoor' van baksteen er niet meer, en is er iets moderns, van beton, voor in de plaats gekomen. Het is ook niet meer ontworpen door een individu, een architect, maar door een groot bedrijf, het 'Cemsto-hoofdkantoor'. De brievenbus met het granieten opschrift is vervangen door een 'metalen brievengleuf', waarboven een plastic strookje is geplakt, waarin met een tang letters zijn geperst: 'Overige bestemming'.

Dit opschrift is fout, of op z'n minst vreemd: 'bestemming' staat in enkelvoud; terwijl het woord 'overige' toch op meerdere dingen of opties lijkt te duiden (bijvoorbeeld: een meubelzaak heeft blauwe banken, witte banken en overige banken - niet: overige bank). Het is ook veel logischer dat er buiten je eigen postcode-gebied heel veel andere mogelijke bestemmingen voor je post zijn. Het lijkt dus een fout of slordigheid dat er 'bestemming' staat in plaats van 'bestemmingen'.

De slotzin, 'Zo heeft een ieder toch zijn remming', klinkt mij enigzins ironisch in de oren. Het is inhoudelijk niet zo'n duidelijke zin, waarschijnlijk omdat Eijkelboom heeft willen rijmen op 'bestemming'. Je zou de zin op kunnen vatten als: dat iedereen die een brief wil posten nu een 'remming', beperking, lijkt te hebben, omdat er maar 1 andere bestemming wordt aangegeven. Maar dat sluit inhoudelijk niet erg logisch aan bij de gedachtegang in het gedicht, zeker met het woordje 'toch' er in. Inhoudelijk lijkt het me logischer dat hij met deze zin zoiets wil zeggen als: het is niet allemaal zo'n vooruitgang.



Kortom: het oude postkantoor, van baksteen, met torentjes, en met een granieten opschrift boven de brievenbus, is er niet meer. Er is nu een betonnen PTT-gebouw, met een metalen brievenbus met een plastic opschrift erboven. Alles is dus gemoderniseerd. Maar, lijkt Eijkelboom te willen zeggen, niet alles is daarmee beter geworden.

De fout in het kleine detail van het opschrift, kan symbool staan voor de opvatting dat met vooruitgang en vernieuwing niet altijd alles verbetert; sterker, dat sommige dingen daabij verslechteren. De laatste zin zou je dan op verschillende manier kunnen lezen. 'Een ieder' kan slaan op de 'ik' in het gedicht (die vrij impliciet in het gedicht voorkomt in de 'wij' aan het begin van de 2e strofe); je kan er dan in lezen dat de 'ik' een heel eind meegaat met alle vernieuwingen, maar op een bepaald punt (namelijk: zogauw hij het bordje leest) toch afremt en niet verder daarin mee kan gaan. 'Een ieder' zou ook kunnen verwijzen naar de vernieuwers, de mensen van het architectenkantoor, de ambtenaar - die streven naar vooruitgang, maar soms toch stranden in achteruitgang.



De vraag is tot slot, wat de constatering van de fout in het plastic strookje en de slotzin met terugwerkende kracht zeggen over het gedicht. Als niet alle vooruitgang altijd maar een verbetering is, is het betonnen gebouw dan wel een vooruitgang ten opzichte van het oude bakstenen gebouw met de torentjes? De beschrijving van het eerste gebouw lijkt in veel positievere bewoordingen te zijn (het is 'bekroond' met torens; de architect 'verzon' het, was creatief; de metselaar 'kon' het, had de vaardigheden; het bordje is van 'graniet', een dure natuursteen, niet van goedkoop plastic). Misschien is niet alleen het bordje een verslechtering, maar ook het beton, of het ontwerp zonder torens, of het nieuwe gebouw in z'n geheel.

Omdat de laatste zin niet specifiek iemand noemt, maar stelt 'een ieder' heeft zijn remming, kan ook elke lezer voor zichzelf de vraag stellen waar zijn of haar punt van remming zit als het gaat om vernieuwingen en vooruitgang.

Dan nog mijn beginvraag, hoe verhouden de twee zinnen in hoofdletters zich tot elkaar? De twee zinnen in hoofdletters, aan het begin en einde van het gedicht, verhouden zich dus tot elkaar in de tijd (van oud tot nieuw), in vernieuwing (van granieten bordje tot plastic lettertang-letters) en in achteruitgang (van een correct opschrift tot een slordige of onlogisch of foute tekst). Zo laat Eijkelboom met een opschrift van twee woordjes zien hoe alles verandert - en niet altijd (geheel) ten goede.



Tot slot: er is inderdaad geen gebruik gemaakt van een vast rijmschema door het hele gedicht heen. Er is wel een aantal keer sprake van eindrijm (strofe 1: verzon-kon en nog beton in strofe 2; en in strofe 2-3: bestemming-remming). Dit eindrijm staat wel beide keren niet op een willekeurige plek, maar steeds aan het eind van de strofe, waarmee de klank het einde van de strofe of het einde van het gedicht markeert.

Ik hoop toch dat het gedicht dat je geheel niet aanspreekt zo wel iets toegankelijker is geworden om een verslag over te schrijven. Veel succes ermee! Je kunt mijn website als bron opgeven.


Met vriendelijke groet,

Rozemarijn.





Re:     (5 februari 2014)


Hartstikke bedankt, dit zal me enorm helpen!

Groet,

Amber.







Bespreking gedicht: Rozemarijn van Leeuwen (februari 2014)   © zie hieronder.
Gedicht: Jan Eijkelboom, 'Overige bestemmingen'. In: Verzamelde gedichten, 2012.

Overzicht alle besprekingen gedichten: Lijst gedichten met bespreking.




© copyright 2014. Het is alleen toegestaan om gegevens van deze pagina over te nemen met gebruikmaking van de volgende verwijzing:
Rozemarijn van Leeuwen, Versanalyse en interpretatie. Jan Eijkelboom, 'Overige bestemmingen' (2014). Bron: http://www.rozemarijnonline.net/poezie_gedichten.html.





Overzicht van gedichten:
lijst van gedichten met bespreking




<  
  >