RozemarijnOnline




Versanalyse en interpretatie
-
korte bespreking gedicht






















Versanalyse en interpretatie
korte bespreking gedicht


Ida Gerhardt - Onvervreemdbaar
In: Het sterreschip, 1979



<    
  >





gedicht analyse voordracht afspelen    Afspelen op YouTube - Kanaal van RozemarijnOnline



Onvervreemdbaar


Dit wordt ons niet ontnomen: lezen
en ademloos het blad omslaan,
ver van de dagelijksheid vandaan.
Die lezen mogen eenzaam wezen.

Zij waren het van kind af aan.

Hen wenkt een wereld waar de groten,
de tijdelozen, voortbestaan.
Tot wie wij kleinen mogen gaan;
de enigen die ons nooit verstoten.


Ida Gerhardt
In: Het sterreschip, 1979.



Bespreking gedicht


Ida Gerhardt (1905-1997) debuteerde in 1940 met de bundel Kosmos. Ze publiceerde rond de 20 dichtbundels, waarvoor zij in 1979 de P.C. Hooftprijs ontving. Het hier voorgedragen gedicht staat in de bundel Het sterreschip van datzelfde jaar. Zij was toen 74 jaar.

Het gedicht gaat over het fenomeen lezen. Gerhardt stelt dat dit - lezen, het blad omslaan, ver van de dagelijkse werkelijkheid zijn - je niet ontnomen kan worden. Dit suggereert dat andere dingen je wel ontnomen kunnen worden. Als je leest is het niet erg als je eenzaam bent, je 'mag' eenzaam zijn (alleen, bij jezelf zijn, in een boek kunnen opgaan zijn zelfs haast een voorwaarde voor lezen). Ook dat suggereert dat het in andere situaties niet in orde is om eenzaam te zijn.

Zij trekt dit door in de tijd, naar het verleden, naar het kind dat leest en dit al zo ervaart.

In de laatste strofe schetst Ida Gerhardt de wereld die in een boek wordt opgeroepen, waarin grote literaire en historische personen aanwezig zijn. Zij zijn 'de enigen die ons nooit verstoten'. Dit is een opmerkelijk eind. Opnieuw suggereert het dat er in de gewone werkelijkheid wel mensen zijn die je kunnen verstoten, overeenkomstig met de beginstrofe, waarin je dingen ontnomen kunnen worden, en waarin het erg is om eenzaam zijn in de gewone werkelijkheid buiten het lezen.

Het is bekend dat Gerhardt zeker ervaring met verlies en verstoten worden. Na veel spanningen tussen haar en haar moeder, werd zij het ouderlijk huis uit gezet na haar eerste studiejaar. Zij kreeg geen enkele toelage meer en was jarenlang thuis niet meer welkom.

Ook is bekend dat zij haar hele leven een grote liefde had voor lezen, klassieke werken, poëzie, talen en studeren. In dit gedicht biedt lezen een wereld waar je, van kinds af aan, ver van de werkelijkheid kan zijn, die eenzaamheid invult, en waaruit je nooit verstoten zult worden. Je kunt altijd het boek weer openslaan.



∗       ∗       ∗



Bespreking gedicht: Rozemarijn van Leeuwen (juni 2011)   © zie hieronder.
Gedicht: Ida Gerhardt, Onvervreemdbaar. In: Het sterreschip, 1979.

Voordracht: Rozemarijn van Leeuwen (april 2011).
Beeld: Pietro Magni, The reading girl, 1856.

Speel voordracht af op: YouTube - RozemarijnOnline - Gerhardt.
Overzicht alle besprekingen gedichten: Lijst gedichten met bespreking.




© copyright 2011. Het is alleen toegestaan om gegevens van deze pagina over te nemen met gebruikmaking van de volgende verwijzing:
Rozemarijn van Leeuwen, Versanalyse en interpretatie. Ida Gerhardt, Onvervreemdbaar (2011). Bron: http://www.rozemarijnonline.net/poezie_gedichten.html.







∗       ∗       ∗



Vraag gastenboek: Gedicht Gerhardt
(10 maart 2016)


Beste Rozemarijn,

Ik moet voor Nederlands het gedicht 'Onvervreemdbaar' van Ida Gerhardt analyseren.

Ik raakte in de war met het rijmschema. Ik dacht het rijmschema abba a caac was. Op internet heb ik ergens gelezen dat het rijmschema omarmend is, maar ik zet hier echter mijn vraagtekens achter, vandaar dat ik iemand zocht die dit misschien wel zou kunnen weten en vandaar mijn mailtje aan u. Zou u mij verder op weg kunnen helpen?

Verder vroeg ik mij af waarom versregel 5 apart staat. Dit vond ik bijzonder, dus moest dit mijns inziens dan ook een (sterke) betekenis hebben. Echter ben ik er nog niet achter wat deze betekenis eventueel zou kunnen zijn.

Ik hoop dat u mij meer zou kunnen vertellen over dit mooie gedicht en kijk daarbij uit naar uw antwoord!

Met vriendelijke groet,

Ella.

---

Onvervreemdbaar


Dit wordt ons niet ontnomen: lezen       ezen = a
en ademloos het blad omslaan,         aan = b
ver van de dagelijksheid vandaan.       aan = b
Die lezen mogen eenzaam wezen.       ezen = a

Zij waren het van kind af aan.           aan = b

Hen wenkt een wereld waar de groten,       oten = c
de tijdelozen, voortbestaan.               aan = b
Tot wie wij kleinen mogen gaan;       aan = b
de enigen die ons nooit verstoten.       oten = c


Dus rijmschema: abba b cbbc
Metrum: jambe (met elk 4 heffingen): allemaal vier-jambische versregels






Antwoord
(12 maart 2016)


Dag Ella,

dit is inderdaad een erg mooi gedicht van Ida Gerhardt, over lezen.

Kort over de twee punten die je noemde.

Het rijmschema van de beide vierregelige strofen (kwatrijnen) is abba en cbbc. Dit is in beide gevallen omarmd rijm - met de bijzonderheid dat de middelste rijmklank (b) in beide strofen overeenkomt (omslaan-vandaan en voortbestaan-gaan). Een tweede bijzonderheid is dat de op zichzelf staande zin, deze zelfde rijmklank heeft (aan). Dus:

a = ezen
b = aan
c = oten (zie bij gedicht hierboven)

Het totale rijmschema is dan dus: abba b cbbc. Dus ja, de kwatrijnen hebben elk omarmd rijm. Maar daarmee doe je het gedicht eigenlijk tekort. Het gedicht kent maar 3 rijmklanken. Het gedicht heeft een heel hechte structuur, doordat een rijmklank uit de eerste strofe, terugkeert in de tweede strofe, en de losse zin in het midden bovendien deze zelfde rijmklank heeft.


Dan r. 5, de regel die op zichzelf staat.

(Reden 1). Zowel het eerste kwatrijn als het tweede kwatrijn gaan inhoudelijk duidelijk over lezen. In beide strofen wordt heel concreet het lezen, en wat dat voor je kan betekeken, beschreven. Eerste kwatrijn: lezen is iets wat je niet kan worden ontnomen, je slaat een blad om, het maakt je ver van de dagelijkse werkelijkheid, eenzaamheid maakt niet meer uit. Het tweede kwatrijn: als je leest wordt je gewenkt door grote auteurs en/of personages, wij zijn klein maar komen hen nabij, wij worden, als lezer, nooit verstoten.

In beide gevallen zou je dus kunnen zeggen dat Gerhardt heel precies, minutieus 'inzoomt' op het lezen en wat dat met je doet.

Maar in het midden: richt ze haar blik ineens op de kindertijd: lezen, je eenzaamheid vergeten door te lezen, dat doe je van kinds af aan. Ineens geeft dat een heel ruim perspectief. Bedenk ook: dit gedicht verscheen toen Gerhardt al ver in de zeventig was. Door ineens, in één zin, terug te blikken tot aan haar kindertijd, overbrugt ze en omvat dat als het ware haar hele leven.

In die ene zin geeft Ida Gerhardt het lezen ineens een levenslang perspectief. Van het inzoomen op het lezen, het boek zelf, het leesproces (haast: in het boek kruipen, de personages) - geeft ze het, met die ene zin, een ruimte en reikwijdte die een heel leven beslaat.

Het wit rond de zin, zou je visueel kunnen zien als de ruimte en het wijde perspectief waarin ze het lezen hier ineens zet. De zin is inhoudelijk ook afwijkend van de beschrijving in de kwatrijnen, dus het is ook logisch dat ze hem los zet.

(Reden 2). Een andere reden is, dat ze hier een eenzaamheid, de eenzaamheid van een kind, beschrijft, en de inhoud dus ook iets schrijnends heeft. Dat wordt benadrukt doordat ze zin alleen staat.

Op de vraag waarom de middelste zin alleen staat, zou ik dus twee redenen geven. Ten eerste wijkt de zin inhoudelijk af van de twee kwatrijnen, het 'zoomt uit' en geeft het gedicht een ruimer perspectief en een ruimere reikwijdte, die een heel leven omvat. Het wit rond de zin kan die ruimte onderstrepen.
Ten tweede gaat de zin inhoudelijk over de eenzaamheid van een kind. De zin staat ook eenzaam in het gedicht, los van de andere regels, omgeven door wit. Het wit rond de zin kan eveneens de eenzaamheid onderstrepen.


Ik hoop dat je zo verder komt bij je bespreking van je gedicht. Je bent volgens mij al goed op weg en stelt jezelf een goede vraag bij het gedicht - dat is het halve werk al.

Veel succes dus, het wordt vast een mooie bespreking.

Met vriendelijke groet,

Rozemarijn.

Gedichten met een bespreking






Re:
(13 maart 2016)


Beste Rozemarijn,

Hartelijk dank voor uw tijd en moeite! Hiermee kan ik een stuk meer vertellen over betekenis.

Met vriendelijke groet,

Ella.



∗       ∗       ∗



Lees meer:

poëziegeschiedenis

kenmerken van poëzie        analyseren en interpreteren

alle gedichten met een bespreking




<    
  >