RozemarijnOnline




Versanalyse en interpretatie
-
korte bespreking gedicht






















Versanalyse en interpretatie
korte bespreking gedicht


Martinus Nijhoff - Zingende soldaten
In: De wandelaar, 1916



<    
  >



Gastenboek. Onderwerp: Soldaten, Nijhoff
(4 oktober 2010)


Goedenavond mevrouw,

Voor het vak Nederlands moet ik samen met een partner een gedichten analyse maken van het gedicht Zingende Soldaten uit de bundel de Wandelaar van Martinus Nijhoff.

Wij moeten hierin uitleggen wat de vorm van het gedicht is: de soort/type, rijm (eindrijm, alliteratie, assonantie rijm) en of er beeldspraak in voorkomt. Verder moeten wij elk inhoudelijk probleem beschrijven van dit gedicht, alleen wij snappen zelf niet de betekenis van het gedicht. Dus was onze vraag of u ons misschien kon helpen hiermee.

Tot nu toe is dit wat ik er van gemaakt heb: De vorm van het gedicht is niet zo moeilijk. Het gaat hier om een modern gedicht. Het gedicht zingende soldaten is een sonnet, het bestaat namelijk uit veertien regels verdeeld over vier strofe. De eerste twee strofe zijn kwatrijnen, twee kwatrijnen wordt ook wel octaaf genoemd en daarna twee keer een terzine, dit wordt ook wel sextet genoemd. De rijm die in dit gedicht zit is in de eerste strofe omarmend rijm (ABBA).

De meeste woorden in dit gedicht zijn normaal maar het woordenboek helpt ons toch bij het ontrafelen van de inhoud.

alvast bedankt voor uw medewerking,

vriendelijke groet Dennis & Thom.

---

Zingende soldaten


De keien zijn zo puntig op de straten:
Blonde soldaten, doen je voeten pijn,
Smoor je verdriet met een naief refrein:
'Marie, Marie, ik moet je gaan verlaten.'

Wij zien vooruit naar 't verre doel der torens
En loopen met z'n vieren naast elkaar.
Melancholie, uw vondsten zijn bizar:
'De duivel heeft twee hoeven en twee horens.'

Waar is de tamboer, waar is de muziek?
God heeft ons op den weg alleen gelaten,
Ons lijf gaat breken en ons hart is ziek -

Zingt van een ring en van liefde en van smart,
Zingt van verachting voor een paar granaten!
Een goed soldaat heeft een groot kinderhart.


Martinus Nijhoff
In: Verzamelde gedichten, p26
(oorspronkelijk in: De wandelaar, 1916).




Antwoord     (5 oktober 2010)


Dag Dennis en Thom,

Wat bij dit gedicht erg kan helpen om het te snappen, is door te kijken wanneer het is geschreven. Het staat in de bundel De wandelaar uit 1916 (het gedicht zelf is begin 1916 geschreven, volgens de verantwoording in het verzameld werk). Dit valt midden in de Eerste Wereldoorlog (1914-1918). Zoals bekend is, werd Martinus Nijhoff als dienstplichtig soldaat opgeroepen toen deze oorlog uitbrak.

Het gedicht 'Zingende soldaten' gaat over soldaten. Nijhoff weet dus uit eigen ervaring wat het is om soldaat te zijn. Wat gebeurt er nu precies in dit gedicht?

In de eerste strofe lopen (marcheren) de soldaten door de straten. Hun voeten doen pijn en ze zingen een lied. Waar gaat dit lied over ("Marie, ik moet je gaan verlaten")? Over het achterlaten van een meisje / vrouw / geliefde.

In de tweede strofe wordt vooruit gekeken. Waar marcheren ze naartoe? Naar hun doel, verre torens (van de vijand, is aan te nemen). Er wordt wederom gezongen. Waar wordt nu over gezongen? Over "de duivel", dat zou als een omschrijving van "de vijand" opgevat kunnen worden.

In de eerste twee strofen marcheren dus soldaten, in rijen van vier, door de straten. Hun voeten doen pijn (maar een soldaat moet natuurlijk door blijven marcheren ondanks de pijn) en ze zingen. In de eerste strofe wordt achteruit gekeken, naar wat ze achterlaten ("Marie, ik moet je gaan verlaten"); in de tweede strofe wordt vooruit gekeken, naar het doel (de torens), hun vijand ("de duivel").

In de derde strofe wordt duidelijk dat de soldaten zich alleen gelaten voelen door God; het naar de vijand toe marcheren, voelt alsof hun lijf gaat breken en hun hart ziek is (beeld dat vooruit verwijst naar de strijd? ziek zijn van de oorlog?).

In de laatste strofe wordt er weer teruggekomen op het zingen. Naar beide liederen uit strofe 1 en 2 wordt terugverwezen ("Zing van een ring en van liefde en van smart" verwijst terug naar het lied dat de soldaten zongen over het meisje dat ze moeten verlaten (strofe 1); "Zing van verachting voor een paar granaten" verwijst terug naar de vijand waar ze naartoe marcheren (strofe 2)).

Dan volgt de slotzin: "Een goed soldaat heeft een groot kinderhart". Dit is een onverwacht beeld. Je zou verwachten: Een goed soldaat heeft ... bijv. een geweer, of volgt goed bevelen op, of heeft een dapper hart, of zoiets. Maar nee, Nijhoff zegt dat een goed soldaat "een groot kinderhart" heeft. Wat kan dat betekenen?

Een kinderhart roept het beeld op van een kind dat nog "naief" is (regel 3 in strofe 1) en naar de oorlog marcheert zonder goed te begrijpen wat dat werkelijk inhoudt; of een kind dat moet doen wat ouders/leraren zeggen (zoals een soldaat moet doen wat hun leidinggevenden zeggen); of een kind kan staan voor onschuld. Het is echter niet zomaar een kinderhart, maar een "groot kinderhart". De uitdrukking "een groot hart hebben" verwijst naar iemand die anderen in z'n hart kan sluiten - en zo iemand vecht dus niet tegen andere mensen, maar sluit ze in zijn hart.

Er zijn dus vele interpretaties mogelijk, verschillende manieren om de slotzin op te vatten, maar in ieder geval geeft Nijhoff een verrassend beeld van wat je niet bij de beschrijving van een soldaat zou verwachten. Hij laat je daardoor nadenken over wat een "goed soldaat" (of misschien wel breder: een goed mens) nou eigenlijk is. Misschien als een soldaat wel echt een kinderhart zou hebben, hij helemaal niet zou kunnen vechten, en er geen oorlog zou zijn.

Het is heel opvallend dat Nijhoff niet schrijft over soldaten die strijden, vechten, schieten, een overwinning behalen of zoiets. De soldaten in zijn gedicht zingen, zijn naief, voelen dat hun lijf gaat breken, dat hun hart ziek is. Dat zegt iets over Nijhoffs visie op de oorlog.



Wat is dus de betekenis van het gedicht?

Het gedicht gaat, zoals de titel al zegt, over zingende soldaten. De soldaten marcheren in rijen van vier door de straten. Hun voeten doen pijn en ze zingen. Eerst zingen ze over wat ze achterlaten. In de tweede strofe kijken ze vooruit, naar hun doel, en zingen ze over waar ze naartoe gaan, de vijand (die ze als duivel voorstellen).

De soldaten voelen zich alleen gelaten door God. Ze voelen dat hun lijf gaat breken (in de strijd?) en dat hun hart ziek is (door de oorlog?). Opnieuw wordt vermeld waarover ze zingen (over liefde, over wat ze achterlaten; en over granaten, waar ze naartoe marcheren). Tot slot wordt gezegd waar een goed soldaat aan moet voldoen: hij moet een groot kinderhart hebben.



De vorm is inderdaad een sonnet. Dat is echter niet "modern" (het sonnet was vooral in gebruik in de 16e/17e eeuw tot en met de Tachtigers in de negentiende eeuw). Nijhoff gebruikt hier ook de sonnet-vorm. Wat modern aan dit gedicht is, is zijn taalgebruik (hij gebruikt geen gezwollen woorden, maar spreektaal, en dat was heel modern in 1916).

Ik hoop dat de inhoud van het gedicht in ieder geval duidelijker voor jullie is geworden. Er zijn een heel aantal inhoudelijke vragen te stellen (wat zingen de soldaten in dit gedicht; wat betekenen die liederen; waarom gaat hun lijf breken en is hun hart ziek; wat voor beeld zet Nijhoff hier neer van de soldaat / van de oorlog; waarom moet een soldaat een "groot kinderhart" hebben?; enz.).

Ik wens jullie veel succes met jullie analyse van dit gedicht; maak er een mooi verslag van.

Met vriendelijke groet,

Rozemarijn
www.rozemarijnonline.net/versanalyse.html

- © onderaan pagina





Re:     (6 oktober 2010)


heel erg bedankt voor deze uitleg, hiermee kunnen we mooi een eind op weg.

vriendelijke groet Dennis en Thom



∗       ∗       ∗


Biografie van Nijhoff:
Leven en poëzie van Martinus Nijhoff


∗       ∗       ∗




Bericht 2017
(28 februari 2017)


Geachte mevrouw Van Leeuwen,

Ik moet vrijdag aanstaande een presentatie geven over het gedicht 'Zingende soldaten' van Martinus Nijhoff. Nou stond er op uw website al een prima analyse klaar, maar ik heb toch nog vragen.

- Wat bedoelt Nijhoff precies met een "naïef refrein", waarom is het refrein naïef? Ik snap dat de soldaten als naïef geïnterpreteerd kunnen worden maar ik snap niet hoe een refrein naïef kan zijn.

- Wat bedoelt Nijhoff met "Melancholie, uw vondsten zijn bizar (str. 2)? Ik snap de verwijzing naar de duivel, maar ik snap niet wat hij bedoelt met melancholie.

- Tot slot de zin "Zingt van verachting voor een paar granaten" (str 4). Ik weet niet hoe ik dit op een logische manier zou kunnen opvatten (Nijhoff schreef immers gedichten die open voor interpretatie waren)?

Dan heb ik nog een aantal vragen over wat voor soort gedicht dit is en over de vorm: sonnet, rijmschema's en klanken.

Ik wil u nog complimenteren op uw website, uw analyse heeft mij goed geholpen bij het begrijpen van gedichten.

Ik dank u bij voorbaat vriendelijk voor uw moeite,

Oussama.





Antwoord:     (3 maart 2017)


Dag Oussama,

Ik enkele van je vragen kort langslopen.


1. Waarom is het refrein 'naïef', kan een refrein naïef zijn?

Een liedtekst kan, lijkt mij, wel degelijk 'naïef' (argeloos, onnozel, kinderlijk) zijn. Als je naar een oorlog marcheert, zou het realistisch zijn om bijv. een tekst te kiezen als 'vaarwel, ik heb een grote kans om te worden gedood, waarschijnlijk zien we elkaar nooit terug'. Hier zingen de soldaten echter enkel over het moment van afscheid van hun liefje. Een naïef liedje dat mogelijk verder gaat met iets als, 'ik kom zo snel mogelijk bij je terug'. Erg realistisch was dat in de Eerste Wereldoorlog niet. Dus ten opzichte van die omstandigheden kan een tekst naïef zijn.

Nu is deze liedtekst, 'Marie, ik moet je gaan verlaten', daadwerkelijk een citaat uit een bestaand, indertijd bekend liedje. Het is het lied 'Afscheid van een marinier' (1903), van de zanger J.H. Speenhoff. Dit lied gaat over een afscheidsbrief van een marinier aan zijn vrouw (blijf mij trouw, denk aan mij, flirt niet met anderen), en dit lied zal ongetwijfeld ook tijdens de Eerste Wereldoorlog 1914-18 nog bekend zijn geweest, aangezien de zanger Speenhoff zeer beroemd was in die jaren (ong. 1900-1920).


2. Wat betekent 'melancholie, uw vondsten zijn bizar'?

In zowel de eerste als tweede strofe, wordt bij het zingen iets aangegeven over de gemoedstoestand van de soldaten. In de eerste strofe is dat 'verdriet' (zij smoren hun verdriet door te zingen) en in de tweede strofe is dat 'melancholie' (zwaarmoedigheid, droefgeestigheid, weemoedigheid). De soldaten zijn dus verdrietig en melancholisch/weemoedig, twee gevoelens die verwijzen naar het afscheid dat ze van hun thuisfront hebben genomen en het lot dat ze mogelijk wacht.

Het liedje over de duivel zal ongetwijfeld ook een bestaand liedje zijn geweest (al is dat met google helaas momenteel niet terug te vinden). Maar blijkbaar zingen de soldaten vanuit hun melancholie een lied, dat bizar genoeg slaat op de situatie van het naar de oorlog marcheren.


3. De vorm van het gedicht

Het gedicht is een sonnet, in het bijzonder een Italiaans sonnet (2 kwatrijnen, 2 terzetten). Het oorspronkelijke rijmschema voor zo'n type sonnet was abba abba cdc dcd, dus slechts 4 rijmklanken, maar dat heeft Nijhoff in dit geval niet gevolgd. Zijn rijmschema is: abba cdd'c eae faf. Het gaat dus om omarmd rijm, met zes rijmklanken, waarbij één klank (a) uit de eerste strofe terugkeert in de laatste twee (straten-verlaten-gelaten-granaten). Dus: net zoals bepaalde thema's in het gedicht terugkeren, keert er ook een rijmklank terug. Dat zorgt voor een sterke samenhang, eenheid in het gedicht.

Er hoort een wending te zitten tussen de tweede en derde strofe. Die is in dit gedicht niet duidelijk. Het is zeer ongebruikelijk om een wending aan te wijzen middenin de laatste strofe, omdat deze breuk dan geheel niet wordt ondersteund met een witregel. In mijn beleving zit er geen wending in dit sonnet, net zoals Nijhoff ook het vaste, voorgeschreven rijmschema niet volgt.


Op je andere vragen heb ik verder geen uitleg of toevoegingen.

Dank voor je aardige complimenten en veel succes met je presentatie. Met vriendelijke groet,

Rozemarijn.

Gedichten met bespreking

---

Liedtekst 'Afscheid van een marinier'
nitrolyrics.com/jh-speenhoff_afscheid-marinier
(ook uitvoering op youtube te vinden)


Vaarwel Marie, ik moet je nu verlaten
Ik heb getekend bij de zeesoldaten
Ik moet gaan varen langs de woeste zee
Vaarwel Marie, je kan niet met me mee
's Nachts zul je in je bedstee om mij treuren
't Is beroerd, maar ach! het moet gebeuren
Vergeet mij niet en blijf mij eeuwig trouw
Vaarwel, vaarwel Marie, je wordt nog eens mijn vrouw.

enz.


J.H. Speenhoff (1869-1945).



∗       ∗       ∗


Biografie van Nijhoff:
Leven en poëzie van Martinus Nijhoff


∗       ∗       ∗



Bespreking gedicht: Rozemarijn van Leeuwen (september 2010)   © zie hieronder.
Gedicht: Martinus Nijhoff, Zingende soldaten. In: De wandelaar, 1916.

Overzicht alle besprekingen gedichten: Lijst gedichten met bespreking.




© copyright 2010. Het is alleen toegestaan om gegevens van deze pagina over te nemen met gebruikmaking van de volgende verwijzing:
Rozemarijn van Leeuwen, Versanalyse en interpretatie. Martinus Nijhoff, Zingende soldaten (2010). Bron: http://www.rozemarijnonline.net/poezie_gedichten.html.





Lees meer:

poëziegeschiedenis

kenmerken van poëzie        analyseren en interpreteren

alle gedichten met een bespreking




<    
  >