RozemarijnOnline




Versanalyse en interpretatie
-
korte bespreking gedicht






















Versanalyse en interpretatie
korte bespreking gedicht


Annie M.G. Schmidt - Een dichter
In: Huishoudpoëzie, 1957



<    
  >





gedicht analyse voordracht afspelen    Afspelen op YouTube - Kanaal van RozemarijnOnline




Annie M.G. Schmidt (1911-1995) is in Nederland wereldberoemd door haar kinderboeken, gedichten voor kinderen en volwassenen, liedjes, musicals en toneelstukken. Al haar boeken behaalden ongekende oplagecijfers. Zij is nog steeds zeer geliefd bij het grote publiek. Verschillende van haar boeken zijn verfilmd en er werd een televisieserie over haar leven gemaakt. Ze won vele prijzen, waaronder de Staatsprijs voor kinder- en jeugdliteratuur (1964), de Constantijn Huygensprijs (1987) en de Hans Christian Andersenprijs (1988). Haar kindergedichten werden gebundeld in Ziezo (1987) en haar gedichten en liedjes voor volwassenen in Tot hier toe (1986).

De poëzie van Annie M.G. Schmidt staat bekend om zijn vormvastheid (metrum, rijm), het lichtvoetige en schijnbaar moeiteloze taalgebruik, haar fantasie, humor, rake typeringen van mensen, haar scherpe oog voor dagelijkse voorvallen, het doorprikken van ernst en opgeblazenheid, haar toen zeer vooruitstrevende maatschappelijke ideeën en haar (voor die tijd) soms pittige taalgebruik.

Dit lange gedicht 'Een dichter' gaat over het schrijven van gedichten. De dichter uit de titel heet Piet Pluimers, wat op zichzelf al een poëtische naam is met zijn alliteratie. Het gedicht bestaat uit acht kwatrijnen met een vast metrum (een vijfvoetige jambe) en een vast rijmschema (abab, gekruist rijm). Binnen het gedicht staat, zeer uitzonderlijk, een ander gedicht, met een compleet andere vorm (vrije versvorm zonder rijm).

Het gedicht gaat over een dichter, Piet Pluimers, die rijmende sonnetten schrijft. Hij krijgt echter advies van andere dichters om geheel anders te gaan schrijven: zonder rijm, metrum, interpunctie, hoofdletters, hele zinnen en met moeilijk te doorgronden beelden. Het geeft al een geestig effect dat Annie M.G. Schmidt deze dichters aan het woord laat, maar hun adviezen over vrije versvormen in perfect metrische en rijmende kwatrijnen vormgeeft. Ze laat de adviezen soms ook ironisch of zeer geestig overkomen ('zó dat niemand het begrijpen kan', of: 'een gedicht dat rijmt is geen gedicht').

Piet Pluimers schrijft vervolgens een gedicht dat de adviezen precies opvolgt en onbegrijpelijk is. Schmidt laat de andere dichters daar dan overdreven enthousiast op reageren. Ze maakt deze dichters daarmee enigszins belachelijk. Dat voert ze nog wat verder op: hoe onbegrijpelijker de woorden, hoe beter de dichters het vinden.

Uit het slot spreekt de hoop dat de mode in de poëzie op een gegeven moment wel weer zal veranderen: er komt vast weer een tijd dat dichters weer gaan rijmen en metrum gaan gebruiken. Dat er weer sonnetten geschreven worden.



Dit gedicht van Annie M.G. Schmidt is te plaatsen in het licht van de literaire stromingen in de tijd waarin het is geschreven, 1957.

Door de eeuwen heen verandert altijd het denken over poëzie, wat haar functie is en hoe een gedicht eruit moet zien (de zogeheten poëtica). In de Middeleeuwen bijvoorbeeld, schreef men wetenschappelijke teksten op rijm, omdat dat een teken was van je geleerdheid. In de Renaissance schreef men rijmende sonnetten over maatschappelijke en sociale onderwerpen, in navolging van de poëzie uit de Grieks/Romeins oudheid, die toen zeer bewonderd werd. Vaak zijn poëziestromingen reacties op elkaar: na een tijdje vindt men dat het helemaal anders moet.

Dit is ook goed te zien in de periode die voorafgaat aan Schmidts gedicht. Na de Tweede Wereldoorlog ontstaat er weer een nieuwe beweging met een duidelijk afwijkende poëtica: de Vijftigers.

De Vijftigers zetten zich af tegen anekdotische poëzie, tegen vaste vorm (rijm, metrum, regellengte, vaste strofen). Ze gaan gebruik maken van typografie, laten interpunctie weg om meerduidigheid (ambiguïteit) te creëren, zijn tegen esthetisisme, willen leesautomatismen ontregelen.

Annie M.G. Schmidt gaat net gedichten publiceren als deze stroming zeer sterk opkomt. De dichters en critici van deze heersende stroming verafschuwen precies de manier waarop zij schrijft: in een vaste vorm, anekdotisch. Ze beoordelen haar gedichten als 'niet literair'. Hoewel Schmidt zeer succesvol was en geliefd bij het grote publiek, kreeg zij geen waardering in literaire kringen. Haar gedichten werden geschaard onder de kleinkunst en ze waren zo afwijkend van de literaire norm van die decennia, dat ze niet werden opgenomen in de literaire canon.

In dit gedicht neemt Annie M.G. Schmidt, in poëtische vorm, een niet mis te verstaan standpunt in tegen de dichters en critici van de jaren '50 (zij noemt zelfs expliciet het literaire tijdschrift Maatstaf en dichter/criticus en voorstander van experimentele poëzie Paul Rodenko). Zij doet dat op de haar kenmerkende manier: ze neemt ze op geestige wijze op de hak. En gaat er van uit dat de tijd haar gelijk zal geven.



∗       ∗       ∗



Bespreking gedicht: Rozemarijn van Leeuwen (juni 2011)   © zie hieronder.
Gedicht: Annie M.G. Schmidt, Een dichter. In: Huishoudpoëzie, 1957.

Voordracht: Rozemarijn van Leeuwen (mei 2011).
Foto: C. van Houts (z.j.).

Speel voordracht af op: YouTube - RozemarijnOnline - Annie M.G. Schmidt.
Overzicht alle besprekingen gedichten: Lijst gedichten met bespreking.




© copyright 2011. Het is alleen toegestaan om gegevens van deze pagina over te nemen met gebruikmaking van de volgende verwijzing:
Rozemarijn van Leeuwen, Versanalyse en interpretatie. Annie M.G. Schmidt, Een dichter (2011). Bron: http://www.rozemarijnonline.net/poezie_gedichten.html.





Lees meer:

poëziegeschiedenis

kenmerken van poëzie        analyseren en interpreteren

alle gedichten met een bespreking




<    
  >