RozemarijnOnline




Gastenboek van RozemarijnOnline






















Gastenboek literaire website RozemarijnOnline

Vraag en antwoord

home           gastenboek




Onderwerp: Gedicht Slauerhoff
(28 april 2019)


Beste Rozemarijn,

Voor een Nederlands mondeling ben ik al een paar weken bezig met het analyseren van gedichten van J. Slauerhoff. Ik heb verschillende gedichten van hem al af, waar uw site mij erg bij geholpen heeft.

Helaas loop ik vast bij Slauerhoffs gedicht 'Camoës'. Door de vele onbekende woorden vind ik het erg lastig de betekenis van dit gedicht te ontrafelen. Ik vroeg me af of u mij kon helpen?

Alvast bedankt voor de moeite!

Met vriendelijke groeten,

Laurentine.

---

Camoës


Camoës wou vrij zijn, smaadde zich een keten,
Zwierf in China, maar schreef de Lusiade,
Zijn leven lang door 't heldenlied bezeten,
Het was een dwangarbeid en toch genade.     4

Soms vluchtend, soms gekerkerd, soms vergeten,
Aan 's levens eind ook door den roem verraden,
Stierf hij in 't pesthuis, eenzaam zonder eten.
Gij martelt mannen, Muze, nooit verzade!     8

Vergeet toch niet dit afschrikwekkend voorbeeld,
Voordat ge uzelf tot 't zelfde lot veroordeelt:
Het sterkste droombeeld zwicht voor armoe, leed     11

't Is al gebeurd, 't gedicht is al begonnen,
En voortaan werkt ge of ge tranen zweet,
Totdat het bloed in de aadren is geronnen.     14


J. Slauerhoff (1898-1936)
In: Al dwalend (1947, postuum uitgegeven)





Antwoord    (2 mei 2019)


Dag Laurentine,

Het gedicht 'Camoës' van J. Slauerhoff (1898-1936) gaat, zoals de titel duidelijk maakt, over de 16de-eeuwse Portugese dichter Luís de Camões (1524-1580).

Camões schreef het beroemde werk De Lusiaden ('De Portugezen') - een heldenepos op rijm, onder meer over de ontdekkingsreiziger Vasco da Gama. Camões heeft zelf een roerig leven geleid en ook veel over de wereld gereisd. Hij moest in 1552, om een gevangenisstraf te ontlopen, als soldaat mee naar vele verre oorden als Marokko, India, de Arabische wereld en China. Tweemaal leed hij schipbreuk, hij zat een tijdje in de gevangenis - en al die jaren schreef hij aan zijn uitgebreide heldenepos De Lusiaden. In 1570 kwam hij terug in Portugal. Daar leefde hij in armoede en werd in 1580 getroffen door de pest.

Slauerhoff was een groot bewonderaar van Camões. Hij schreef over diens leven in zijn boek Het verboden rijk (1932) en schreef meerdere gedichten over de Portugese dichter. Er zijn dan ook veel overeenkomsten met Slauerhoffs eigen leven: hij zelf was scheepsarts en maakte verschillende reizen naar o.a. Nederlands-Indie, China/Japan en Latijns-Amerika. Ondertussen schreef hij poëzie en romans. Hij was echter veel ziek en stierf jong, pas 38 jaar oud.

Je zou kunnen zeggen, dat als Slauerhoff over Camões schrijft, hij eigenlijk Camões' schrijverschap spiegelt: Camões reisde (noodgedwongen) over de wereld en schreef over de reiziger Da Gama; en Slauerhoff reisde over de wereld en schreef over de reiziger Camões.


Inhoud

Het gedicht 'Camoës' van J. Slauerhoff is een sonnet dat (zoals aangegeven in de titel) gaat over het de zestiende-eeuwse Portugese dichter en reiziger Luís de Camões. In de eerste helft van dit sonnet (het octaaf), beschrijft Slauerhoff Camões' leven. In de tweede helft van het sonnet (het sextet) spreekt Slauerhoff iemand aan ('ge', mogelijk de lezer) en waarschuwt voor eenzelfde lot.

Strofe 1 noemt enkele feiten uit het leven van Camões. Hij reisde naar China en schreef het heldenepos De Lusiaden. Hij was zijn hele leven door dit werk 'bezeten' (r.4), Slauerhoff noemt dit schrijven een 'dwangarbeid en toch genade' (r.4). Genade is een woord met een religieuze lading. Die 'dwangarbeid' legt hij uit in de allerlaatste strofe.

Het woord 'smaadde' lijkt een contaminatie (vermenging van twee woorden) van 'smeden' (een keten smeden) en 'smaad' (onteren, zwart maken, vernederen), wat lijkt te verwijzen naar Camões' dreigende gevangenisstraf en gedwongen vertrek als soldaat. Door zijn veroordeling zit hij dus vast (geketend) aan een leven van reizende soldaat.

In strofe 2 vervolgt de levensbeschrijving: Camões is soms op de vlucht, soms in de gevangenis, eindigt roemloos, in het pesthuis, armoedig (r.5-7). De muze (een mythische godin uit de Griekse mythologie, een inspiratiebron), die de dichter inspireert tot het schrijven van een werk, martelt de dichter en is nooit verzadigd (r.8).

Slauerhoff beschrijft het schrijven van Camões' levenswerk, het heldenepos, dus duidelijk als enerzijds 'genade' (r.4) en geïnspireerd door een muze (r.8) (dus positief, met een religieuze en mythische lading) - maar anderzijds als 'dwangarbeid' (r.4) en een marteling (r.8). De dichter moet lijden door zijn leven en schrijven, maar schrijft toch bezeten door.


Tussen het octaaf (eerste 8 regels) en het sextet (laatste 6 regels) is er dan een wending in het gedicht. Er volgt een waarschuwing, waarbij een 'ge' wordt aangesproken.

Het leven van Camões (in de eerste twee strofen) is een afschrikwekkend voorbeeld dat je niet moet vergeten, zodat je niet eenzelfde lot zal overkomen. Als je zo'n sterke droom hebt (zoals Camões die De Lusiaden wilde schrijven), dan kan dat je in de ellende storten. Zolang het nog een droom is, 'zwicht' dit (dus wijkt dit, stopt dit, deinst het terug) als het armoede en leed veroorzaakt (r.11).

Maar als je eenmaal begint aan het uitvoeren van je droom, en je bent begonnen het gedicht te schrijven (r.12), dan kun je niet meer terug. Je blijft eraan werken 'alsof je tranen zweet', zeg maar 'met bloed, zweet en tranen' (r.13) - totdat je bloed niet meer stroomt, tot je bloed 'in de aderen is geronnen', gestold (oftewel: tot aan je dood) (r.14).

Wie is deze 'gij' die wordt aangesproken? Natuurlijk kan dit de lezer zijn, het gedicht waarschuwt iedere lezer om niet zo'n groot heldendicht, zo'n groot levenswerk aan te vangen als Camões. Want dat brengt een leven in leed en armoede, in bloed, zweet en tranen, en je zult er 'bezeten' aan blijven werken tot je dood.

Maar meer nog dan dat, lijkt het mij dat je hierin kunt lezen, dat Slauerhoff zichzelf waarschuwt. Hij heeft zelf Camões' voorbeeld gevolgd, hij heeft zelf de fout gemaakt door zich op de letteren te storten en te schrijven tot aan zijn dood. Ook hij leeft een leven van leed en armoede (denk aan zijn vele ziekten) en schrijft met bloed, zweet en tranen letterlijk tot aan zijn vroegtijdige dood.

Het gedicht gaat dus over het leven en het lot van een dichter. Enerzijds is dit een leven van inspiratie en genade, anderzijds van armoede en leed, van bezeten schrijven tot aan je dood. Het lot van Camões wordt daarbij als afschrikwekkend voorbeeld gebruikt.


Formele kenmerken

Het gedicht is een Italiaans sonnet en bestaat uit uit vier strofen van 4, 4, 3 en 3 regels. Tussen het octaaf en het sextet zit een inhoudelijke wending.

Het gedicht is grotendeels geschreven met jambe als metrum. De regels hebben vijf beklemtoonde lettergrepen (dus een vijfvoetige jambe of een vijf-jambische versregel). Bijvoorbeeld de regel:
Vergeet toch niet dit afschrikwekkend voorbeeld.

In de eerste regel zou je de naam Camões op z'n Portugees moeten uitspreken, als 'kamójs', om een jambe aan te kunnen houden. De tweede regel wijkt echter geheel van het vaste metrum af (omdat dit een postuum uitgegeven gedicht is, kan het zijn dat Slauerhoff dit nog moest bijschaven. Het zou ook bewust kunnen zijn gedaan, bijv. om te benadrukken dat Camões zich met dat reizen en schrijven losmaakt van die keten). In r.7 is sprake van antimetrie ('stierf' staat op een daling).

De eerste twee strofen kennen slechts twee rijmwoorden (-eten en -ade) in een gekruist rijm. Het rijmschema wordt dan:
abab / abab / ccd / ede.

R. 9-14 bestaan uit allocutie (aanspreking), 'vergeet toch niet (..) voordat ge (..) en voortaan werkt ge (..).


Je had een leuk gedicht gekregen om te bespreken. Ik hoop dat je met bovenstaande verder komt voor je mondeling.

Hartelijke groet,

Rozemarijn.


•  Kenmerken van poëzie

•  Alle gedichten met een bespreking


---


Geraadpleegde websites:

nl.wikipedia.org/Slauerhoff

nl.wikipedia.org/Camoes

lusophonia.com/camoes

Woordenboek der Nederlandse taal:
gtb.inl.nl
(smaden, verzaden)





Re:    (2 mei 2019)


Beste Rozemarijn,

Heel erg bedankt voor uw hulp! Ik ga alles doornemen voor mijn mondeling en heb er vertrouwen in dat het goed moet komen. Zonder u was het niet gelukt!!

Met vriendelijke groeten,

Laurentine.








Poëziegeschiedenis

Kenmerken poëzie      Interpreteren gedichten

Alle gedichten met bespreking






Home           Gastenboek