RozemarijnOnline




Versanalyse en interpretatie
-
gedicht analyseren






















Versanalyse en interpretatie
analyse gedicht


Ida Gerhardt - Vergeef mij dat de schoonste nachten
Buiten schot (1947)



 >



Onderwerp: Gedicht van Gerhardt
(20 augustus 2021)


Beste Rozemarijn,

Ik moet voor school het gedicht 'Vergeef mij dat de schoonste nachten' van Ida Gerhardt bespreken.

Ik vind het gedicht heel lastig en begrijp eigenlijk niet wat de betekenis is. Ook vind ik de stijlfiguren moeilijk.

Zou u mij kunnen helpen door het gedicht te bespreken?

Vriendelijke groet,

Danique.

---


   1.
 2.
 3.
 4.

 5.
 6.
 7.
 8.

 9.
10.
11.
12.
Vergeef mij dat de schoonste nachten
niet immer van ons beiden zijn.
Mijn vriend, het zijn zo groten machten
waardoor wij soms gescheiden zijn.

Wanneer ik in de hof mag dwalen
waar 's hemels roos mij open gaat,
dan ducht ik zelfs Uw ademhalen,
Uw hart dat in het donker slaat.

Laat mij in eenzaamheid de uren
dat ik mijn diepste wet aanvaard.
Hun pracht die onverwelkt zal duren,
zij wordt alleen voor U vergaard.


Ida Gerhardt
In: Buiten schot (1947).



∗       ∗       ∗



Antwoord    (25 augustus 2021)


Dag Danique,

Zonder achtergrond is het heel lastig om te begrijpen waar het gedicht 'Vergeef mij dat de schoonste nachten' van Ida Gerhardt over gaat. Het gedicht zelf is wat moeilijk te doorgronden; achtergrondinformatie geeft dan handvatten waarmee de inhoud begrijpelijk wordt.


Ida Gerhardt (1905-1997) heeft veel gedichten geschreven over haar kindertijd, over mythologische en religieuze thematieken en over het schrijven van gedichten, de poëzie zelf.

Het schrijven van gedichten was voor haar heel belangrijk. Ze geloofde, dat gedichten voortkwamen uit inspiratie, uit iets hogers, en dat zij als dichteres daar woorden aan moest geven. Daarom zonderde ze zich soms wekenlang af om gedichten te schrijven - ze wilde dan helemaal alleen zijn, om zich volledig op het schrijven te concentreren, zonder enige afleiding.

Ze had bijvoorbeeld een vakantiehuisje, waar ze dan ging zitten schrijven. Ze woonde samen met een vriendin, Marie van der Zeyde, maar zelfs die mocht haar eigenlijk niet storen.


Dit gedicht, 'Vergeef mij dat de schoonste nachten', gaat over die afzondering die voor haar nodig is, om een gedicht te kunnen schrijven en over de inspiratie waaruit een gedicht in haar beleving voortkomt.

Als je deze achtergrond weet, wordt het gedicht veel makkelijker te begrijpen.



Inhoud


Het gedicht gaat over een ik-figuur die een 'vriend' (r.3) aanspreekt.

Strofe 1. De 'ik' begint met sorry zeggen: het spijt me dat we niet elke nacht samen kunnen zijn (r.1-2). Dan geeft ze daar een reden voor: er zijn 'grotere machten' aan het werk, waardoor zij van elkaar gescheiden zijn (r.3-4).

Strofe 2: Zij is niet bij haar vriend, omdat ze dan in een 'hof mag dwalen' waar een hemelse 'roos' voor haar opengaat (r.5-6). Dit is een beeld van de inspiratie die zij 'van boven' krijgt om te kunnen dichten. Als die inspiratie van boven komt, dan is ze zelfs bang voor het ademhalen van haar vriend en voor het kloppen van zijn hart. Dus: zelfs de allerkleinste dingen (als het geluid van de ademhaling van een ander, of het bonzen van het hart) storen haar bij het schrijven.

Strofe 3: Zij vraagt haar vriend dan, of hij haar in eenzaamheid wil laten. Zij kan dan de 'diepste wet' aanvaarden (de wet, het feit, dat zij volstrekte afzondering nodig heeft om te kunnen schrijven). De laatste twee regels gaan dan over de gedichten die zij schrijft: hun pracht zal 'onverwelkt' duren (de schoonheid van gedichten verwelkt nooit, vergaat nooit) (r.11). En zij schrijft deze gedichten speciaal voor hem: ik vergaar deze pracht (ik verzamel deze mooie gedichten) alleen voor U (r.12).


Kortom: het gedicht gaat over een 'ik', een dichteres, die volstrekte eenzaamheid en afzondering nodig heeft om gedichten te kunnen schrijven. Ze kan haar geliefde niet om zich heen verdragen, zelfs zijn ademhaling of harteklop is al te storend. Maar de gedichten die ze schrijft, en die eeuwig mooi zullen blijven, zijn speciaal voor hem.



Inhoudelijke indeling


Het gedicht 'Vergeef mij dat de schoonste nachten' gaat dus over het schrijven van gedichten, over de poëzie zelf. Het is moeilijk om dat uit het gedicht zelf te halen, het wordt in de tekst zelf niet zo heel helder uitgelegd - het gedicht wordt veel makkelijker te begrijpen, als je weet hoe Gerhardt over het schrijven van gedichten dacht. Een gedicht over dit onderwerp wordt wel een poëticaal gedicht genoemd: een gedicht over dichten.

Het is ook een liefdesgedicht: de dichteres biedt haar excuses aan aan haar vriend voor het feit dat ze niet elke nacht samen kunnen doorbrengen, dat zij alleen moet zijn - maar de gedichten die uit die eenzaamheid voortkomen, die zijn enkel en alleen voor deze geliefde. Deze gedichten komen voort uit inspiratie uit de hemel (r.6) en zijn onsterfelijk (r.11) en ze biedt hem, in haar ogen, dus een waardevol, bijzonder geschenk aan.

Het woord 'verwelken' (r.11, 'onverwelkt', niet verwelkt), dat je normaal over bloemen zegt, slaat hier op de pracht van de gedichten (r.11). Maar dit woord lijkt ook terug te verwijzen naar de 'roos' in r.6. Je zou het beeld in r.5-6 dan zo kunnen lezen: als de dichteres door de hof (de tuin) van inspiratie dwaalt, dan opent er voor haar een hemelse roos, een hemels gedicht. Ze vergelijkt dan een gedicht met een roos. Beiden zijn mooi - maar rozen verwelken en gedichten hebben een schoonheid die nooit vergaat.

Naast dat dit een poëticaal gedicht is en een liefdesgedicht is, heeft dit gedicht ook een spirituele (door het woord 'hemels' misschien zelfs: religieuze) lading: de inspiratie van de gedichten komt uit iets hogers, komen uit 'grote machten' (r.3). De dichteres 'schrijft' in dit gedicht niet zozeer gedichten, maar 'vergaart' ze (r.12), verzamelt ze, uit de tuin van inspiratie (r.5): de gedichten komen niet zozeer uit haar voort, maar uit iets hogers, uit die 'hogere machten' (r.3), uit iets 'hemels' (r.6) - en zij moet zich daar alleen, in eenzaamheid en afzondering, voor open stellen. Deze gedichten hebben eeuwigheidswaarde (r.11) - juist omdat ze voortkomen uit iets hogers.



Liefde versus dichterschap


Gerhardt zet in dit gedicht de liefde en het schrijven van gedichten tegenover elkaar. Deze twee grootheden sluiten elkaar, volgens dit gedicht, uit. Als de geliefde er is, is het dichten onmogelijk. En als ze aan het dichten is, kan de geliefde er onmogelijk zijn. Ze zegt niet dat het één belangrijker is dan het ander: nee, ze geeft in feite het enorme belang van beide aan.

Het schrijven van gedichten is zó belangrijk, dat ze haar geliefde ervoor alleen laat - dan moet het wel héél belangrijk zijn. Maar ze vraagt daarvoor vergeving van haar vriend (r.1-2) en biedt na afloop de hemelse, geïnspireerde gedichten die ze geschreven heeft, aan hèm aan (r.12): dus hij moet wel het allerbelangrijkste voor haar zijn.

Dus door haar geliefde alleen te laten, laat ze het belang van het schrijven zien; en door haar gedichten speciaal voor hem te schrijven, laat het ze belang van haar geliefde zien. Juist het belang van het één, bewijst het belang van het ander, en andersom.



Formele kenmerken


Het hele gedicht is een aanspreking (allocutie): de ik-figuur spreekt haar vriend aan (zij spreekt hem steeds aan met 'U').

In het hele gedicht wordt een vast metrum volgehouden: het gaat om steeds een onbeklemtoonde lettergreep en dan een beklemtoonde (zwak-sterk zwak-sterk zwak-sterk). Dit heet een jambe. Bijvoorbeeld:
hun pracht die onverwelkt zal duren.

Alle regels hebben een vaste lengte van vier beklemtoonde lettergrepen (oftewel vier versvoeten). Dit wordt een vier-jambische versregel of viervoetige jambe genoemd.

Het rijmschema is in elke strofe gekruist rijm (abab). Regel 2 en 4 bevatten dubbelrijm (er rijmen twéé beklemtoonde lettergrepen): beiden zijn - gescheiden zijn. Als de dichteres dat niet had gedaan, was er alleen 'rijk rijm' geweest (het woord 'zijn' wordt in zijn geheel herhaald).

Het gedicht heeft dus een heel regelmatige vorm, wat regellengte, metrum en rijm betreft. De vorm was altijd heel belangrijk voor Ida Gerhardt. Voor dit gedicht zou je kunnen zeggen, dat het gedicht net zo'n mooie, perfecte vorm moest hebben als de roos uit r.6 - een roos die eeuwig mooi moest blijven.


Ik hoop dat je zo een stap verder komt en dat het je lukt om een mooie bespreking van dit gedicht te schrijven.

Veel succes ermee, met vriendelijke groet,

Rozemarijn.


•  Kenmerken van poëzie

•  Alle gedichten met een bespreking


---


Artikelen

* Mieke Koenen, 'Het huis in stand gehouden, Ida Gerhardt (1905-1997)'. In: Schrijvende vrouwen (2010). Online op:
books.google.nl/vergeefmijdatdeschoonstenachten

Hierin: de noodzaak van totale afzondering; afzondering van de wereld, in stilte teruggetrokken; zij schreef vaak in een vakantiehuis of in een klooster.

* Mieke Koenen, Dwars tegen de keer, leven en werk van Ida Gerhardt (2014). Online op:
books.google.nl/dwarstegendekeer

Hierin: 'Vergeef mij' is liefdesgedicht; zij kan nachten soms niet delen met geliefde, omdat zij wordt geïnspireerd tot schrijven; de vereiste concentratie is zo groot, dat de ander zelfs zou storen als die zou slapen; maar de oogst van het werken, het gedicht, is voor de geliefde bestemd.






Antwoord   (25 augustus 2021)


Heel erg bedankt voor de uitwerking en voor alle moeite!

Ik ben er heel blij mee. Dit helpt mij veel!

Vriendelijke groet,

Danique.



∗       ∗       ∗



Bespreking gedicht: Rozemarijn van Leeuwen (augustus 2021).

Gedicht: Ida Gerhardt, 'Vergeef mij dat de schoonste nachten'. In: Buiten schot (1947).

© copyright 2021. Het is alleen toegestaan om kort te citeren uit bovenstaande bespreking met de volgende verwijzing:
Rozemarijn van Leeuwen, Versanalyse en interpretatie. Analyse van het gedicht 'Vergeef mij' van Ida Gerhardt (2021). Bron: https://www.rozemarijnonline.net/poezie/pointl-moeder.html.

Overzicht alle besprekingen gedichten: Lijst gedichten met bespreking.



∗       ∗       ∗



Lees meer:

poëziegeschiedenis

kenmerken van poëzie        analyseren en interpreteren

alle gedichten met een bespreking




 >