RozemarijnOnline




Cursus
middeleeuwse mystiek





 • Over de docente
 • Reacties cursisten
 • Literatuurlijst
 • Teksten mystici
 • Bijlagen en vgv

























Cursus over christelijke spiritualiteit
in een cultuur-historische context



Middeleeuwse mystiek in de Lage Landen

De geloofs- en denkwereld van Hadewijch en Jan van Ruusbroec


Rozemarijn van Leeuwen
© 1999-2001



<     >




Bijlage: Literaire verwijzingen en bronnen Hadewijch


In de teksten van de visioenen, brieven en liederen van Hadewijch zijn drie groepen aan meest gebruikte bronnen voor haar beelden en denkbeelden aan te wijzen:
  • de Bijbel (m.n. de Openbaring van Johannes, het evangelie van Matteüs en Johannes, apostolische brieven en enkele oud-testamentische bijbelboeken)
  • de kerkvaders (m.n. Augustinus)
  • de noord-Franse, 12de-eeuwse, Latijnse religieuze en mystieke schrijvers (m.n. Bernardus van Clairvaux, Willem van Saint-Thierry en Richard van Sint-Victor).
Vrijwel alle gebruikte beelden en denkbeelden zijn terug te voeren op deze religieuze en spirituele traditie. Hadewijch citeert echter vrijwel nergens letterlijk - zij varieert, past aan, redeneert door, enz.

Zoals prof.dr. J. Reynaert het formuleert: "Dat zij heel wat aan de mystieke traditie ontleend heeft, is duidelijk: geen enkel motief is als dusdanig volkomen nieuw. De meeste beelden heeft zij echter zo persoonlijk verwerkt, dat er van rechtlijnige afhankelijkheid vrijwel nergens sprake is" (Beeldspraak, 1981).

Bijvoorbeeld: in de Openbaring moet Johannes niet in aanbidding voor een engel neervallen; in de visioenen moet Hadewijch niet in aanbidding voor God neervallen. In de Openbaring is het hemelse Jeruzalem de bruid van Christus; in de visioenen is Hadewijch zelf de bruid van Christus.

In zijn boek De beeldspraak van Hadewijch (1981) bespreekt J. Reyneart talloze verwijzingen in Hadewijchs teksten - hieronder slechts een handjevol voorbeelden hieruit ter illustratie van Hadewijchs verwevenheid met de literaire en religieuze traditie, waardoor zij werd geïnspireerd en waarop zij bouwde.



Voorbeelden van ontleningen aan de Bijbel


ende was claerre ane te siene dan die sonne in haerre claerster macht (vis. 1, 222).   et facies ejus slcut sol lucet in viertute sua (Openb. 1:16).
ene stemme van groten dondere (vis. 14, 168).   vocem tonitrui magni (Openb. 14:2).
Ende seide te mi: en valle niet in dit anschijn (vis. 12, 33).   Et dicit mihi: vide ne feceris (Openb. 19:10).
Ende daer boven enen herde liefleke scone bloeme, die stont soe onvaste, Wanneer soe een storm quame, soe viele die bloeme ende dorrede (vis. 1, 27).   En dagen des mensen zijn als het gras, gelijk een bloem des velds, alzo bloeit hij. Als de wind daarover gegaan is, zo is zij niet meer, en haar plaats kent haar niet meer (Psalm 103: 15-16).
Sijt blide metten bliden, Ende weent metten weenenden (br. 2, 20).   Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus (Rom. 12:15).
God seide te moysen: Du salt minnen dinen here dinen god van al diere herten, van al diere zielen, van al dinen crachten (br. 12).   Zo zult gij den Heere, uw God, liefhebben, met uw ganse hart, en met uw ganse ziel, en met al uw vermogen (Deut. 6:5).
Daer ondermoeten hen die ontfermherticheit ende die waerheit, Ende die gherechticheit ende die vrede ondercusten hen (br. 6).   De goedertierenheid en waarheid zullen elkander ontmoeten; de gerechtigheid en vrede zullen elkander kussen (Psalm 85:11).
David seide: hem ghedachte / Van gode, het dede hem sachte / Ende hem ghebrac sijns gheests (lied 29).   Dacht ik aan God, zo maakte ik misbaar; peinsde ik, zo werd mijn ziel overstelpt (Psalm 77:4).




Vertalingen uit het Latijn door Hadewijch

  • Brief 10: vertaling van Explicatio in Cantica canticorum, 6e kapittel, Richard van Sint-Victor
  • Brief 18 (80-129): delen uit De natura et dignitate amoris, Willem van Saint-Thierry.




*     *     *     *     *




Deze bijlage hoort bij de cursus Middeleeuwse mystiek, bij de bijeenkomst:

2b. Hadewijch: het verschil tussen visioen en mystieke ervaring

en

3b. Hadewijch: wegen naar God.




*     *     *     *     *




Volg de hele cursus Middeleeuwse mystiek in de Lage Landen online:

    voor de pauze (achtergrond) na de pauze (teksten lezen)
  1 De Middeleeuwen Wat is mystiek?
  2 Het middeleeuwse wereldbeeld Hadewijch: visioen en mystiek
  3 Het leven van Hadewijch Hadewijch: wegen naar God
  4 Vrouwen in de Middeleeuwen Hadewijch: door het ghebreken
  5 Het leven van Jan van Ruusbroec Ruusbroec: het werkende leven
  6 De verschrikkelijke 14e eeuw Ruusbroec: het innige leven
  7 Gods beeld en gelijkenis Ruusbroec: om Hem te ontmoeten




<     >