RozemarijnOnline




Cursus
middeleeuwse mystiek





 • Over de docente
 • Reacties cursisten
 • Literatuurlijst
 • Teksten mystici
 • Bijlagen en vgv

























Cursus over christelijke spiritualiteit
in een cultuur-historische context



Middeleeuwse mystiek in de Lage Landen

De geloofs- en denkwereld van Hadewijch en Jan van Ruusbroec


Rozemarijn van Leeuwen
© 1999-2001



<     >




Vraag: wat betekenen oudere (middeleeuwse) religieuze / mystieke teksten nog voor het geloof in onze tijd


In de cursus lezen we de teksten als historische, religieuze literatuur in hun cultuur-historische context. Veel terugkerende vragen raakten echter het geloofsdomein (geloofsvragen): zijn visioenen echt, is mystiek waar, geloven mensen hierin, kan de middeleeuwse mystiek nog iets betekenen voor de de gelovige van vandaag?

Als historisch-letterkundige ben ik niet toegerust om me op het terrein van geloofsvragen te begeven. De cursus beperkt zich tot vragen als: geloofden de middeleeuwers dat dit waar en echt was? (Dan is het antwoord volmondig ja).

Toch hieronder de aanzet tot een mogelijke antwoorden.



In de afgelopen weken hebben we de teksten van Hadewijch en Ruusbroec gelezen als historische, religieuze literatuur in hun cultuur-historische context. Binnen de historische letterkunde, religieuze geschiedenis en vrouwengeschiedenis is het belang van de bestudering ervan zeer evident. Ik heb zelf tijdens mijn studie de teksten altijd als onderdeel van de middeleeuwse literatuurgeschiedenis bestudeerd.

Maar ik kreeg de afgelopen weken (nu ik de cursus niet aan studenten, maar bij de volksuniversiteit, aan algemeen geïnteresseerden, geef) veelvuldig de vraag wat de betekenis of waarde is of kan zijn voor de geïnteresseerde lezer, of de geïnteresseerde gelovige, van vandaag.

Wat betekenen de geloofsopvattingen van Hadewijch en Ruusbroec voor het geloof in deze tijd? Heeft het voor een hedendaagse gelovige nog enige zin om zulke oude religieuze teksten te lezen?


Het beeld dat de mens zich vormt van God, verschilt door de culturen en religies, en verandert door de eeuwen. Bijvoorbeeld Karen Armstrong laat zien, door vele eeuwen aan religies te bestuderen (Een geschiedenis van God), dat de inhoud en de vormgeving van een geloof, steeds de maatschappij weerspiegelen waarin dat geloof / die religie / die kerk functioneert. Verandert door de eeuwen heen de maatschappij, dan verandert het geloof (zowel de inhoud als de vorm ervan) daarmee mee.

De mens, zegt Armstrong, is een 'spiritueel dier' dat zich voorstellingen van God (het transcendente, het hogere) vormt die 'niet statisch' zijn, maar die 'meeveranderen met de tijd', zodat ze in een nieuwe sociale, culturele en wetenschappelijke werkelijkheid weer kunnen inspireren.

Ook al binnen een mensenleven kunnen de religieuze voorstellingen, overtuigingen, veranderen (bijvoorbeeld na ingrijpende levensgebeurtenissen). Oude (soms opgelegde) beelden kunnen worden vervangen door nieuwe, die beter bij de nieuwe levensomstandigheden passen, maar ook helemaal worden losgelaten (waarbij een mens kan uitkomen op agnostiek, het besef van het niet-weten, of het atheïsme, het niet -langer- aannemen van het bestaan van goden). Zowel het vinden van nieuwe religieuze beelden als het loslaten van oude beelden kan als zeer bevrijdend worden ervaren.

Doordat geloof niet statisch is, kan dus het je verdiepen in andere geloofsovertuigingen, contemporaine of historische, dus inspirerend of bevrijdend werken. Op de derde plaats kan het besef van het enorme aantal stromingen, overtuigingen en religies, en de veranderlijkheid en vergankelijkheid daarvan, een relativerende invloed hebben en een gelovige behoeden voor de misvatting de waarheid in pacht te hebben en in het uiterste geval fundamentalisme, radikalisering.


Het bestuderen van andere geloofsovertuigingen of religieuze voorstellingen kan dus relativerend, bevrijdend of inspirerend werken. In die zin kan het dus (ook buiten literaire of historische wetenschappelijke bestudering, of een algemene interesse in de middeleeuwen of oudere literatuur) voor een geïnteresseerde of gelovige zinvol zijn om oude teksten als die van Hadewijch en Ruusbroec in onze tijd te blijven lezen.



Deze vraag werd gesteld in het kader van de cursus Middeleeuwse mystiek, tijdens de bijeenkomst:

Ruusbroec: Om Hem te ontmoeten.





monnik scriptorium vlaanderen

Schrijvende monnik in een scriptorium
(Vlaanderen, 15de eeuw).




Volg de hele cursus Middeleeuwse mystiek in de Lage Landen online:

    voor de pauze (achtergrond) na de pauze (teksten lezen)
  1 De Middeleeuwen Wat is mystiek?
  2 Het middeleeuwse wereldbeeld Hadewijch: visioen en mystiek
  3 Het leven van Hadewijch Hadewijch: wegen naar God
  4 Vrouwen in de Middeleeuwen Hadewijch: door het ghebreken
  5 Het leven van Jan van Ruusbroec Ruusbroec: het werkende leven
  6 De verschrikkelijke 14e eeuw Ruusbroec: het innige leven
  7 Gods beeld en gelijkenis Ruusbroec: om Hem te ontmoeten




<     >